Bladluis bestrijden

Geschreven door Jos - Biologisch expert

Zie je plotseling groene, zwarte of witte beestjes op de nieuwe scheuten van je rozen, kamerplanten of groenten? Dan heb je waarschijnlijk te maken met bladluis. Deze kleine plaaginsecten kunnen zich razendsnel vermenigvuldigen en zorgen voor verzwakte, misvormde planten. Gelukkig is bladluis goed te bestrijden: zowel biologisch, met huismiddeltjes als preventief. In dit artikel leggen we uit wat bladluis precies is, hoe je de plaag herkent en hoe je bladluis het beste kan bestrijden.

Wat is bladluis?

Bladluizen (Aphidoidea) zijn kleine, zachte insecten van 1 tot 4 mm groot die met hun steeksnuit plantensap opzuigen uit jonge scheuten, bladeren en knoppen. Wereldwijd zijn er duizenden soorten bekend, en ook in Nederlandse tuinen en op kamerplanten kom je regelmatig verschillende varianten tegen. Bladluizen zijn te herkennen aan hun peervormige lijfje, de twee kenmerkende “steeltjes” (cornicula) aan de achterkant van hun lichaam en hun voorkeur voor de onderkant van jonge bladeren, waar ze in kolonies bij elkaar zitten.

Hoewel een enkele bladluis weinig kwaad kan, is het tempo waarin een kolonie groeit het echte probleem. Bij warm weer kan een populatie binnen een paar weken uitgroeien tot honderden dieren op één plant.

Levenscyclus van bladluis

Wat bladluis zo’n hardnekkige plaag maakt, is de manier waarop de dieren zich voortplanten. In het voorjaar en de zomer hebben de vrouwtjes namelijk geen mannetje nodig om zich voort te planten:

1. Stammoeder: Uit een overwinterend eitje komt in het voorjaar een ongevleugeld vrouwtje, de stammoeder.
2. Ongeslachtelijke voortplanting: Deze stammoeder zet zonder bevruchting al levende jongen af, die op hun beurt binnen een week zelf weer jongen kunnen krijgen.
3. Explosieve groei: Zolang er voldoende voedsel is, blijven de nakomelingen ongevleugeld en verspreiden ze zich razendsnel over de plant.
4. Gevleugelde vorm: Wordt de plant te vol of het blad te oud, dan ontstaan er gevleugelde bladluizen die wegvliegen om nieuwe planten te koloniseren.
5. Overwintering: In het najaar worden er weer mannetjes en eierleggende vrouwtjes geboren, die bevruchte eitjes afzetten die de winter overleven.

Wist je dat een pasgeboren bladluis soms al drachtig is van de volgende generatie? Bij deze zogeheten “telescoperende voortplanting” draagt een bladluis haar eigen dochter al in zich, die op haar beurt alweer een kleindochter in aanleg bevat. Dit is een van de redenen waarom een bladluisplaag zo snel uit de hand kan lopen.

Schade door bladluis herkennen

Bladluizen kunnen op meerdere manieren schade aanrichten aan je tuin en planten. Hieronder staan de verschillende soorten schade die je kan aantreffen:

• Virusoverdracht: bladluis kan bij het zuigen plantenvirussen overbrengen van de ene plant naar de andere. Dit is vooral riskant in de moestuin.
• Gekrulde of vervormde bladeren: door het wegzuigen van plantensap krullen jonge bladeren en scheuten dicht of groeien ze scheef.
• Groeiremming: de plant verliest voedingsstoffen, waardoor de groei stagneert en bloemen of vruchten achterblijven.

Honingdauw en roetdauwschimmel

Een van de duidelijkste signalen van bladluis is een kleverige laag op bladeren, stengels of de grond eronder: honingdauw. Dit is een suikerhoudende afscheiding die bladluizen produceren terwijl ze plantensap zuigen; omdat dat sap veel suiker maar weinig eiwit bevat, zuigen ze grote hoeveelheden op en scheiden ze het overschot weer uit.

Op die honingdauw kan al snel een zwarte schimmellaag groeien als je dit laat zitten. Dit heet roetdauwschimmel. Deze schimmel is op zichzelf niet rechtstreeks schadelijk voor de plant, maar blokkeert wel zonlicht op het blad, waardoor fotosynthese wordt geremd en de plant verder verzwakt. Bovendien is honingdauw een belangrijke reden waarom mieren op een aangetaste plant afkomen: zij zijn verzot op de suikerstof en beschermen de bladluizen in ruil daarvoor tegen natuurlijke vijanden.

Zie je plakkerige bladeren, een glimmende laag of zwarte aanslag op je plant (of op planten en bestrating eronder), dan is dat vaak al een teken van bladluis nog vóór je de beestjes zelf hebt gezien.

Is bladluis schadelijk voor de mens?

Nee. Bladluizen bijten of steken mensen niet en dragen geen ziektes over op mens of huisdier. Ze vormen alleen een bedreiging voor je planten, gelukkig niet voor jou.

Bladluis herkennen: kleur en verschillende soorten

Bladluis komt in meerdere kleuren voor, en niet elke kleur is dezelfde soort:

• Groene bladluis: de meest voorkomende soort, te vinden op vrijwel elke plant, van rozen tot groenten.
• Zwarte bladluis: vaak te zien op bonen, vlinderstruik en fruitbomen, meestal in dichte, opvallende kolonies.
• Witte bladluis / wollige bladluis: een soort met een wasachtig, wollig laagje (vaak de appelbloedluis), te herkennen aan de witte pluisjes op stam en takken.
• Zwarte puntjes op blad: dit zijn vaak niet de bladluizen zelf, maar hun vervellingshuidjes of roetdauw. Controleer de onderkant van het blad voor de levende dieren.

Twijfel je of het echt bladluis is? Kijk goed naar de onderkant van jonge bladeren en scheuten: zit daar een kolonie kleine, zachte insectjes bij elkaar, dan is de diagnose vrijwel zeker bladluis. Lees hier meer over hoe je bladluis kan herkennen.

Bladluis biologisch bestrijden

Bij een zichtbare bladluisplaag is inzetten van natuurlijke vijanden de meest duurzame aanpak. Hierbij kan je denken aan het gebruik van lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen.

1. Lieveheersbeestjes (larven)

Zowel de larven als de volwassen kevers van het lieveheersbeestje (Adalia bipunctata) zijn onverzadigbare bladluiseters. Eén larve kan tijdens zijn ontwikkeling honderden bladluizen opeten.

• Hoe te gebruiken: verdeel de larven direct na ontvangst over de aangetaste planten, bij voorkeur in de avond. Werkt het best bij temperaturen boven 15°C.
• Waar geschikt voor: rozen, groenteplanten, fruitbomen en kamerplanten.

2. Gaasvlieglarven en sluipwespen

Ook gaasvlieglarven zijn gulzige bladluiseters, en sluipwespen leggen hun eitjes in bladluizen waarna de larve de gastheer van binnenuit opeet. Beide zijn een waardevolle aanvulling naast lieveheersbeestjes, zeker in een kas of afgesloten ruimte.

Bladluis bestrijden met huismiddeltjes

Heb je een beginnende plaag en wil je niet meteen met producten aan de slag? Deze huismiddeltjes kunnen helpen, al werken ze vooral bij kleine kolonies en moet je ze vaker herhalen dan een biologische aanpak.

• Bladluis bestrijden met azijn: meng een scheutje natuurazijn met water en spuit dit op de aangetaste plekken. Let op: gebruik het met mate, want te veel azijn beschadigt het blad, en spuit nooit in de volle zon.
• Afwasmiddel of zeepsop: los een paar druppels afwasmiddel op in water en spuit dit op de bladluizen; de zeep tast hun beschermende waslaagje aan.
• Zeep en spiritus: meng 20 ml vloeibare zeep en 20 ml spiritus op 1 liter water en spuit de planten hiermee goed nat, ook aan de onderkant van het blad. Herhaal dit om de paar dagen, want eitjes worden er niet door gedood.
• Knoflookspray: kook een paar teentjes knoflook uit in water, laat afkoelen en spuit dit over de plant. De sterke geur werkt afschrikkend.

Bladluis aanpakken per plantsoort

Bladluis gedraagt zich niet overal hetzelfde. De beste aanpak hangt af van het type plant:

• Bladluis op rozen: rozen zijn favoriet bij bladluis vanwege de zachte, jonge scheuten. Combineer lieveheersbeestjeslarven met het regelmatig wegknijpen van kleine kolonies met de hand.
• Bladluis op kamerplanten: behandel de plant het liefst boven de gootsteen met een zachte zeepoplossing en spoel na met lauw water. Bij een hardnekkige plaag zijn lieveheersbeestjeslarven ook binnenshuis inzetbaar.
• Bladluis op vlinderstruik: vlinderstruiken trekken vaak zwarte bladluis aan. Omdat de struik ook nuttige insecten aantrekt, is een biologische aanpak hier extra logisch.
• Bladluis in de moestuin: op groenten zoals bonen en paprika’s is snelheid belangrijk om verspreiding van plantenvirussen te voorkomen. Controleer regelmatig de onderkant van jonge bladeren.
• Bladluis op fruitbomen: met name jonge scheuten van appelbomen zijn gevoelig. Zet lieveheersbeestjeslarven vroeg in het seizoen in, voordat de kolonie te groot wordt.

Bladluis en mieren: het verband tussen beide plagen

Zie je naast bladluis ook veel mieren op je plant? Dat is geen toeval. Mieren zijn verzot op de honingdauw die bladluizen afscheiden en “melken” de kolonie letterlijk voor deze suikerstof. In ruil daarvoor beschermen mieren de bladluizen tegen natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes, waardoor de plaag zich juist langer kan handhaven. Pak je een hardnekkige bladluisplaag aan, houd dan ook de mieren in de gaten, want zonder hun bescherming hebben natuurlijke vijanden veel meer kans.

Preventie: hoe kan je bladluis voorkomen?

Een plaag voorkomen is prettiger dan hem achteraf bestrijden. Een paar tips:

1. Trek natuurlijke vijanden aan: plant bloeiende kruiden en bloemen die lieveheersbeestjes en zweefvliegen aantrekken.
2. Bemest met mate: te veel stikstof zorgt voor zachte, snelgroeiende scheuten die extra aantrekkelijk zijn voor bladluis.
3. Controleer regelmatig: kijk wekelijks onder jonge bladeren, zeker bij rozen en kamerplanten, zodat je een kolonie vroeg opmerkt.
4. Combineer planten slim: sterk geurende planten zoals afrikaantjes en lavendel kunnen bladluis mede op afstand houden.

Veelgestelde vragen over de bladluis