Rupsen in de tuin: welke rupsen komen veel voor en hoe zet je aaltjes effectief in?

Geschreven door Ilse - Plantenliefhebber en Online Marketeer

Je loopt door de tuin en ineens valt je oog op een struik die er wel erg gehavend uitziet. Waaaaah gaten in de bladeren, kale takken en soms vreemde webben. Via onze Insectencheck krijgen we momenteel heel veel foto’s binnen van dit soort vraatschade. Logisch, want het is het seizoen waarin veel kruipende insecten, zoals rupsen, actief worden. Maar wist je dat die ‘rups’ die jouw planten kaalvreet, heel vaak helemaal geen echte rups is? Er zit namelijk een bekende lookalike tussen: de larve van de bladwesp.

Om de juiste aanpak te kiezen, is het handig om te weten welke rups jij in je tuin hebt. In dit blog zetten we de belangrijkste boosdoeners op een rij en leggen we uit hoe je ze biologisch kunt bestrijden.

Welke rupsen komen nu veel voor?

Als we in de tuin schade zien, denken we al snel aan vlinderrupsen. Een aantal specifieke soorten zorgt elk jaar voor de meeste overlast:

• De Buxusmot: Deze herken je meteen aan zijn felgroene kleur met zwarte lengtestrepen en zwarte stippen. Hij heeft een glanzend zwarte kop. Je vindt hem, de naam zegt het al, uitsluitend op de Buxus, die hij in een mum van tijd kaalvreet. Heb je hier last van? Lees dan onze specifieke pagina over de buxusmot en buxusrups bestrijden.
• Vijgenskeletteermot: Deze rups herken je aan zijn geelgroene lichaam met zwarte stippen en een glanzend zwarte kop. Je vindt hem vrijwel uitsluitend op vijgenbomen, waar hij grote happen uit de bladeren eet. Vaak blijft alleen het netwerk van nerven over, waardoor het blad eruitziet als een skelet, vandaar ook de naam! De soort komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa, maar wordt de laatste jaren steeds vaker in Nederland waargenomen. Vooral in warme zomers kunnen de vijgenskeletteer rupsen flinke schade veroorzaken aan vijgenplanten in tuinen en op terrassen.
• Eikenprocessierups: Deze rupsen zijn grijsgrauw van kleur met opvallend blauwachtige zijkanten. Ze zijn bedekt met heel lange, witte haren (waartussen de microscopisch kleine brandharen zitten). Je herkent ze vooral aan hun gedrag: ze leven in grote groepen op eikenbomen en lopen in een lange rij (processie) achter elkaar aan. De eikenprocessierups is in de afgelopen jaren enorm bekend geworden doordat dit insect veel in het nieuws is geweest vanwege de overlast.
• Spinselmot: Zie je een struik die compleet is ingepakt in een fijn, wit web? Dan zijn dit meestal de rupsen van de spinselmot. Het ziet er heftig uit, maar gelukkig herstelt de struik zich hierna meestal wel weer. De rupsjes zijn lichtgeel tot grijsgroen en hebben twee rijen met duidelijke zwarte stippen op hun rug.
• Aardrupsen: Ze vallen visueel niet zo op: ze zijn dik, glad (vrijwel haarloos) en hebben onopvallende, aardse kleuren zoals grijs, bruin of vuilgroen. Je vindt ze overdag bijna nooit op het blad, omdat ze zich in de grond verstoppen. ’s Nachts komen ze naar boven en knagen ze jonge planten vlak boven de grond af. Raak je ze aan? Dan rollen ze zich meteen op tot een cirkel. Hier lees je hoe je aardrupsen bestrijden aanpakt.
• Dennenprocessierups: Het Zuid-Europese neefje van de eikenprocessierups. Deze rupsen zijn donker met oranjebruine haren. Je vindt ze specifiek in dennenbomen, waar ze grote, witte, wolachtige nesten maken in de toppen van de takken. De dennenprocessie rups kan niet alleen flinke schade aanrichten aan bomen, maar vormt ook een gezondheidsrisico voor mensen en dieren door de irriterende brandharen die ze loslaten. Lees hier meer over de dennenprocessierups bestrijden.

Rupsen herkennen

Van links naar rechts: Buxusrups, Vijgenskeletteerrups, Eikenprocessierups, Dennenprocessierups, Spinselmot, Aardrups

Lookalike rupsen: de larve van de Bladwesp

Naast deze echte rupsen zien we in de Insectencheck momenteel veel larven van de bladwesp (zoals de rozebladwesp of bessenbladwesp). Ze zijn vaak groen of geelachtig met zwarte stippen. Ze lijken daardoor sprekend op de rupsen van de spinselmot of de buxusmot, maar ze maken géén webben en zitten vooral op planten zoals rozen, bessenstruiken en wilgen.

Hoewel de bladwesp biologisch gezien een heel ander insect is dan een vlinder, is er goed nieuws voor de bestrijding: onze SC-aaltjes zijn even effectief tegen bladwesplarven als tegen echte rupsen. Je hoeft dus niet op zoek naar verschillende middelen; met één verpakking aaltjes pak je beide plagers direct aan.

Bladwesp larven onderscheiden van rupsen

Het is volkomen logisch dat deze twee vaak voor elkaar worden aangezien. Als ze over een blad kruipen, lijken ze allebei één lange rij pootjes onder hun lijf te hebben. Maar als je het beestje van de zijkant of onderkant bekijkt, zie je hét grote verschil:

• Echte rupsen hebben een ‘kale buik’ in het midden. Ze hebben 6 echte pootjes helemaal vooraan (vlakbij de kop), daarna een duidelijke open ruimte zónder pootjes, en dan pas weer maximaal 5 paar pootjes aan de achterkant.
• Bladwesplarven hebben een lange rij pootjes: Bij hen loopt de rij pootjes bijna aan één stuk door van voor naar achter. Ze hebben 6 of meer (vaak 7 of 8) paar pootjes onder hun achterlijf. Het is onder de buik dus eigenlijk één lang, onafgebroken treintje van pootjes.

Hoe herken je de plaag als je de rupsen niet ziet?

Rupsen en bladwesplarven houden niet van felle zon. Overdag zitten ze daarom vaak goed verstopt aan de onderkant van het blad of diep in de plant. Je herkent hun aanwezigheid dan vooral aan de sporen die ze achterlaten:

• Het vraatpatroon: Onregelmatige gaten in het midden van het blad, of bladeren die vanaf de rand helemaal worden kaalgegeten tot de nerf.
• Rupsenkeutels: Kleine, donkere (groenige of zwarte) korreltjes die op de lagere bladeren of op de grond onder de plant liggen.
• Spinsel: Samengesponnen bladeren waar ze een schuilplaats van hebben gemaakt.

Kijk op onze algemene pagina over rupsen bestrijden voor een uitgebreid overzicht van deze herkenningspunten.

Rupsen biologisch bestrijden met SC-aaltjes

Of je nu te maken hebt met een echte rups of de larve van een bladwesp: je hoeft gelukkig geen chemische middelen te gebruiken om je planten te redden. SC-aaltjes (Steinernema carpocapsae) zijn een effectieve en 100% biologische oplossing voor al deze soorten.

Dit zijn microscopisch kleine wormpjes die de natuurlijke vijand zijn van deze plaagdieren. Ze dringen de rupsen en larven binnen, waardoor deze binnen enkele dagen stoppen met eten en doodgaan. Voor vogels, bijen, huisdieren en jezelf is deze methode volledig veilig.

Hoe breng je de aaltjes aan op het blad?

Omdat de meeste van deze rupsen bovengronds op de bladeren zitten (met uitzondering van de aardrups, die bestrijd je via de bodem), breng je de aaltjes aan met een plantenspuit, drukspuit of Ecosprayer. Houd hierbij rekening met drie belangrijke punten:

1. Sproei in de avond: Aaltjes kunnen niet tegen uv-licht (zonlicht) en drogen overdag snel uit. Wacht dus tot de zon onder is voordat je gaat spuiten.
2. Zorg dat de bladeren goed nat zijn: Aaltjes hebben vocht nodig om te kunnen bewegen. Zorg dat je de rupsen of larven goed raakt met het mengsel, zodat de aaltjes hun werk kunnen doen.
3. Herhaal bij een hardnekkige plaag: Omdat aaltjes op het blad sneller opdrogen dan in de grond, werkt de bestrijding het best wanneer je de behandeling direct grondig uitvoert op het moment dat je de rupsen actief ziet zitten.

Lees voor meer informatie ook de uitzetinstructies.

Aan de slag

Laat de rupsen of bladwesplarven het jonge groen in je tuin niet verpesten. Met de juiste biologische aanpak help je de natuur een handje en herstellen je planten zich snel.

• Wil je direct aan de slag? Bestel hier de juiste aaltjes voor effectief rupsen bestrijden.

Steinernema carpocapsae

Aaltjes tegen emelten, buxusmot, veenmollen, andere rupsen, teken en vlooien.

Lees meer

10 mln – tot ongeveer 20m225 mln – tot ongeveer 50m250 mln – tot ongeveer 100m2250 mln – tot ongeveer 500m2Bestel direct – 16,50

• Twijfel je na het bestuderen van de pootjes of het schadebeeld nog steeds welk beestje in je struik zit? Maak een scherpe foto en stuur hem naar onze Insectencheck. We kijken graag met je mee!